خرده‌ مالکی بلای جان کشاورزی کرمان است؛ منابعی که هدر می‌رود

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها: استان کرمان به عنوان یکی از قطب‌های اصلی کشاورزی ایران، نقش محوری در اقتصاد ملی ایفا می‌کند.

این استان میزبان یک سوم باغ‌های کشور است و در تولید محصولاتی مانند پسته رتبه دوم جهان، خرما، گردو و مرکبات پیشتاز است؛ با این حال، پدیده خرده‌مالکی «مالکیت پراکنده و کوچک مقیاس زمین‌های کشاورزی» به عنوان یکی از چالش‌های ساختاری، بهره وری بخش کشاورزی را به شدت کاهش داده و تهدیدی جدی برای پایداری آن محسوب می‌شود.

خرده‌مالکی در کرمان ریشه در قوانین ارث و تقسیمات تاریخی زمین‌ها دارد، که منجر به خرد شدن مزارع به قطعات کوچک «اغلب کمتر از ۲ هکتار» شده است.

بر اساس گزارش‌ها، بیش از ۶۷ درصد بهره‌برداران بخش زراعی و باغی کشور «از جمله کرمان» کوچک مقیاس هستند، که این امر در استان کرمان به دلیل تمرکز بر محصولات باغی مانند پسته، تشدید شده است.

این آمار نشان‌دهنده پراکندگی شدید مالکیت است، جایی که چندین کشاورز در زمین‌های مجاور محصولات متنوعی کشت می‌کنند و همین امر موجب می‌شود منابع نیز هدر رود.

تأمین آب، بذر، بازاریابی و حمل و نقل این محصولات متنوع می‌تواند به چالشی جدی در صنعت و بازار تبدیل شود.

چالش‌های خرده مالکی

استاد دانشگاه و کارشناس اقتصاد استان کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر می‌گوید: خرده‌مالکی نه تنها بهره‌وری را کاهش می‌دهد، بلکه منابع طبیعی را هدر می‌برد و کشاورزی را به سمت سنتی و غیراقتصادی سوق می‌دهد.

محمد ارزنده، می‌افزاید: مزارع بزرگ بر اثر قوانین وراثی بین وراث تقسیم می‌شوند و با گذر زمان شاهد خرد شدن زمین‌های کشاورزی هستیم و به همین دلیل به مرور زمان مشکلات بخش کشاورزی افزایش می‌یابد.

وی ادامه می‌دهد: خرده مالکی مانع استفاده از فناوری‌های نوین مانند آبیاری تحت فشار می‌شود، که منجر به مصرف بی‌رویه آب «میلیاردها مترمکعب از چاه‌های غیرمجاز» و آلودگی خاک و آب می‌گردد.

این کارشناس اقتصادی تصریح می‌کند: کم آبی و شوری آب که چالش‌های اصلی کرمان هستند، با خرده‌مالکی تشدید می‌شود و بهره‌وری آب را پایین می‌آورد؛ این امر کشاورزی را از اقتصاد استان کرمان حذف می‌کند، مگر اینکه الگوهای کشت تغییر یابد.

ارزنده، ادامه می‌دهد: کشاورزان خرده مالک برای تأمین مالی، دسترسی به ماشین‌آلات و بازار فروش مشکل دارند، که منجر به کشاورزی معیشتی و درآمد پایین می‌شود.

وی می‌گوید: این پدیده اشتغال پایدار را کاهش داده و مهاجرت روستایی را افزایش می‌دهد، در حالی که کشاورزی کرمان معیشت عمده جمعیت را تأمین می‌کند.

لزوم برنامه ریزی مناسب

استاندار کرمان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر بیان می‌کند: استان کرمان یکی از قطب‌های اصلی کشاورزی در کشور محسوب می‌شود، اما برای بهبود وضعیت کشاورزی در استان باید با برنامه ریزی پیش برویم تا بیشتری بهره وری را داشته باشیم.

محمدعلی طالبی، با انتقاد از خرده مالکی در بخش کشاورزی می‌گوید: باید به گونه‌ای برنامه ریزی کنیم که مشکلات ناشی از خرده مالکی در استان کرمان کاهش یابد و با برنامه ریزی مناسب با کشت محصولات یکپارچه کمترین میزان هزینه را پرداخت و بیشترین بهره را ببریم.

وی با بیان اینکه تشویق ادغام زمین‌ها از طریق تعاونی‌ها و تخصیص اعتبارات، بازنگری قوانین، گسترش آبیاری مکانیزه بسیار مهم است می‌افزاید: خرده‌مالکی به عنوان «سنگ بزرگ» در مسیر کشاورزی صنعتی کرمان، با ایجاد کشاورزی سنتی، هدر رفت منابع و کاهش تولید، تهدیدی وجودی برای این بخش است.

استاندار کرمان، با اشاره به اینکه بدون اقدام فوری، کرمان که می‌تواند صادرکننده عمده محصولات با ارزش افزوده بالا باشد، این فرصت را از دست خواهد داد تصریح می‌کند: اجرای پیشنهادها، همراه با هماهنگی دولت، بخش خصوصی و کشاورزان، می‌تواند کشاورزی استان کرمان را به سمت پایداری و رشد هدایت کند.